Việt Nam có thể trở thành trung tâm quản lý gia sản mới của Đông Nam Á?
Trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Singapore từ lâu đã được xem là “thủ phủ” của ngành quản lý gia sản. Theo Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), số lượng Family Office được thành lập tại quốc gia này đã tăng từ khoảng 400 vào năm 2020 lên hơn 2.000 vào năm 2024. Hàng nghìn tỷ USD tài sản đang được quản lý tại Singapore, không chỉ của người dân trong nước mà còn đến từ Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế khác.
Thành công của Singapore không phải đến từ quy mô dân số hay diện tích, mà từ việc xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm:
- Khung pháp lý minh bạch.
- Chính sách thuế cạnh tranh.
- Hệ thống ngân hàng phát triển.
- Đội ngũ chuyên gia tài chính đạt chuẩn quốc tế.
- Chương trình đào tạo chuyên sâu về Wealth Management.
- Môi trường đầu tư ổn định và kết nối toàn cầu.
Trong khi đó, Việt Nam tuy chưa phải là trung tâm tài chính quốc tế nhưng lại sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt.
Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế thuộc nhóm cao nhất khu vực trong nhiều năm liên tiếp.
Thứ hai, tầng lớp trung lưu được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng mạnh mẽ đến năm 2035, kéo theo nhu cầu tích lũy và đầu tư tài sản ngày càng lớn.
Thứ ba, khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Hàng trăm nghìn doanh nghiệp tư nhân sẽ bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ trong vòng 10–20 năm tới.
Đây chính là nguồn cầu tự nhiên cho ngành quản lý gia sản.
Nếu được đầu tư đúng hướng, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành một thị trường Wealth Management có quy mô hàng trăm tỷ USD, không chỉ phục vụ khách hàng trong nước mà còn hướng đến cộng đồng người Việt ở nước ngoài và các nhà đầu tư quốc tế.
Vai trò của ngân hàng sẽ thay đổi
Trong nhiều năm, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam chủ yếu cạnh tranh bằng mạng lưới chi nhánh, quy mô tín dụng và lãi suất huy động.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế phát triển, cấu trúc doanh thu của các ngân hàng cũng sẽ thay đổi.
Tại các quốc gia phát triển, doanh thu từ dịch vụ quản lý tài sản, tư vấn đầu tư và ngân hàng cá nhân cao cấp (Private Banking) đang đóng góp tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng lợi nhuận của các định chế tài chính.
Khách hàng ngày nay không còn tìm kiếm một ngân hàng chỉ để gửi tiết kiệm. Họ mong muốn một đối tác có thể đồng hành trong suốt hành trình quản lý tài sản, từ việc đầu tư, bảo vệ tài sản, lập kế hoạch giáo dục cho con, chuẩn bị nghỉ hưu cho đến chuyển giao tài sản cho thế hệ sau.
Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải chuyển đổi từ mô hình “Product-centric” (lấy sản phẩm làm trung tâm) sang “Client-centric” (lấy khách hàng làm trung tâm).
Sự chuyển đổi này không chỉ là thay đổi quy trình mà còn là thay đổi tư duy. Một cố vấn tài chính giỏi không chỉ bán sản phẩm phù hợp mà còn giúp khách hàng đưa ra các quyết định tài chính đúng đắn trong từng giai đoạn của cuộc đời.
Trường đại học cần đi trước thị trường
Một trong những bài học quan trọng từ Singapore, Thụy Sĩ và Hoa Kỳ là giáo dục luôn đi trước nhu cầu của thị trường.
Khi Wealth Management bắt đầu phát triển, các trường đại học đã nhanh chóng mở ngành đào tạo mới, xây dựng chương trình liên kết với các tổ chức nghề nghiệp quốc tế như CFP Board, CFA Institute và STEP (Society of Trust and Estate Practitioners).
Trong khi đó, tại Việt Nam, phần lớn sinh viên tài chính vẫn được đào tạo theo mô hình truyền thống. Các nội dung về lập kế hoạch tài chính cá nhân, đầu tư bền vững, quản trị doanh nghiệp gia đình, quản lý tài sản xuyên biên giới hay Family Office gần như chưa được giảng dạy một cách hệ thống.
Nếu muốn đón đầu xu hướng, các trường đại học cần mạnh dạn đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, ngân hàng và các tổ chức quốc tế để sinh viên được tiếp cận với những chuẩn mực mới của ngành tài chính.
Bên cạnh đó, việc đưa các chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế vào chương trình đào tạo cũng sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam trên thị trường khu vực.
AI sẽ thay đổi cách làm việc của Wealth Manager
Nhiều người lo ngại rằng trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế các chuyên gia tài chính. Thực tế, AI chắc chắn sẽ thay đổi cách thức làm việc, nhưng không làm mất đi vai trò của con người.
Các công cụ AI có thể xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian rất ngắn, phân tích xu hướng thị trường, mô phỏng danh mục đầu tư và hỗ trợ dự báo rủi ro.
Nhưng quản lý gia sản không chỉ là bài toán của dữ liệu.
Đó còn là câu chuyện về niềm tin, giá trị gia đình, di sản và các quyết định mang tính cảm xúc mà máy móc khó có thể thay thế.
Trong tương lai, Wealth Manager sẽ trở thành người biết khai thác AI để nâng cao chất lượng tư vấn thay vì cạnh tranh với AI.
Những chuyên gia có khả năng kết hợp kiến thức tài chính, công nghệ, ESG, phân tích dữ liệu và kỹ năng giao tiếp sẽ là nhóm nhân lực có giá trị nhất trong ngành dịch vụ tài chính.
Quản lý gia sản sẽ không chỉ là quản lý tiền
Một xu hướng mới trên thế giới là tích hợp các yếu tố ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) vào chiến lược quản lý tài sản.
Ngày càng nhiều gia đình giàu có không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn mong muốn tài sản của mình tạo ra những tác động tích cực đối với xã hội và môi trường.
Các khoản đầu tư vào năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp bền vững hay tín chỉ carbon đang trở thành một phần trong danh mục đầu tư của nhiều Family Office trên thế giới.
Đối với Việt Nam, đây là cơ hội rất lớn.
Là một trong những quốc gia cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam sẽ cần lượng vốn đầu tư khổng lồ cho quá trình chuyển đổi xanh. Nếu các tổ chức quản lý gia sản có thể kết nối nguồn vốn tư nhân với các dự án phát triển bền vững, họ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh.
Điều này cũng mở ra cơ hội phát triển các lĩnh vực mới như Green Finance, Carbon Finance, Sustainable Investment và Impact Investing – những mảng dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao.
Từ “mỏ vàng” đến lợi thế cạnh tranh quốc gia
Cơ hội của ngành quản lý gia sản không chỉ nằm ở việc tạo thêm doanh thu cho các ngân hàng hay công ty chứng khoán.
Quan trọng hơn, đây là cơ hội để Việt Nam nâng cấp chuỗi giá trị của ngành dịch vụ tài chính.
Một nền kinh tế phát triển không chỉ cần nhiều doanh nghiệp lớn mà còn cần một hệ thống tài chính đủ năng lực để bảo vệ, phát triển và chuyển giao tài sản một cách hiệu quả.
Muốn làm được điều đó, Việt Nam cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp:
- Hoàn thiện khung pháp lý cho các dịch vụ quản lý tài sản và Family Office.
- Khuyến khích các ngân hàng phát triển dịch vụ Wealth Management và Private Banking theo chuẩn quốc tế.
- Xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu tại các trường đại học về Wealth Management, Financial Planning và Family Business Governance.
- Hỗ trợ đội ngũ chuyên gia tiếp cận các chứng chỉ quốc tế như CFP, CFA, STEP và CAIA.
- Phát triển hệ sinh thái FinTech và AI phục vụ quản lý tài sản.
- Khuyến khích tích hợp ESG và tài chính bền vững vào hoạt động quản lý gia sản.
Kết luận
Lịch sử phát triển của nhiều nền kinh tế cho thấy, khi thu nhập của người dân tăng lên, nhu cầu quản lý tài sản sẽ phát triển nhanh hơn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế.
Việt Nam đang đứng trước đúng thời điểm đó.
Khối tài sản của doanh nghiệp và người dân ngày càng lớn, quá trình chuyển giao thế hệ đang diễn ra, thị trường vốn ngày càng phát triển và xu hướng đầu tư toàn cầu ngày càng đa dạng. Tất cả đang tạo nên một “mỏ vàng” mới cho ngành quản lý gia sản.
Tuy nhiên, tài sản có thể được tạo ra trong một thế hệ nhưng cũng có thể mất đi rất nhanh nếu thiếu những người đủ năng lực để quản lý và bảo vệ nó.
Cuộc cạnh tranh trong thập kỷ tới sẽ không còn là cuộc đua giữa các ngân hàng về quy mô tài sản hay số lượng chi nhánh. Đó sẽ là cuộc cạnh tranh về chất lượng nguồn nhân lực, năng lực tư vấn và khả năng đồng hành cùng khách hàng trong suốt vòng đời tài sản.
Nếu Việt Nam đầu tư đúng vào giáo dục, phát triển đội ngũ chuyên gia đạt chuẩn quốc tế và xây dựng hệ sinh thái quản lý gia sản hiện đại, ngành Wealth Management sẽ không chỉ là một lĩnh vực kinh doanh mới mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế, góp phần giữ gìn, phát triển và chuyển giao thành công khối tài sản đang ngày càng lớn của quốc gia.
